على اصغر شميم
198
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
انگلستان از او خواستند كه مدت دو ماه در استانبول توقف كند ولى او نپذيرفت « 1 » و درصدد حركت به محل مأموريت خود برآمد . اما امناى دولت عثمانى مسئلهى وجود ابهام در بعضى از مواد عهدنامه را پيش كشيده و از ميرزا محمد على خان خواستند صورتمجلس سؤال و جوابى را كه بين وزير خارجه عثمانى و نمايندگان روس و انگليس در كميسيون حل اختلاف مبادله شده بود امضاء كند . سفير ايران ابتدا زير بار نرفت و گفت كه از جانب دولت متبوع خود هيچگونه اختيارى در اين مورد ندارد ، ليكن بنا به روايت ناسخ التواريخ وى چهار هزار تومان از دولت عثمانى رشوه گرفت و زير صورتمجلس سؤال و جواب را امضا كرد . اينك چهار فقره سؤال دولت عثمانى از نمايندگان روس و انگليس و جواب آنها را به شرحى كه در كتاب ناسخ التواريخ ذكر شده است عينا نقل مىكنيم : « سؤال اول - رجال دولت عثمانى به موجب شرط فقرهى قرارنامه تصور مىكنند كه ترك كردن شهر و بندر و لنگرگاه و همچنين جزيرة الخضر به ايران اين ترتيب نمىتواند احاطه كند نه اراضى دولت عثمانى را كه بيرون از شهر محمره است نه ساير بنادر دولت عثمانى را كه واقع است در آنجاها » . « جواب سفيران - دولت روس و انگريز ( انگليس ) مأمورين دولتين واسطه مىگويند كه لنگرگاه محمره در محلى است كه واقع شده است در محاذى شهر داخل در مرداب حفار ، لهذا المراتب ممكن نيست نتيجه معنى ديگر بدهد . مأمورين واسطه علاوه بر آن قبول مىكنند رأى رجال دولت عثمانى را كه واگذار كردن به ايران محلى را كه در آن سؤال كرده بودند شهر و بندر و لنگرگاه محمره و جزيرة الخضر است و بابعالى ( دربار عثمانى ) ترك نكرده است در اين محل نه زمين ديگر و نه بندر ديگر را كه در آنجا واقع شده باشد » . « سؤال دوم - دولت عثمانى سؤال مىكند از شرح باقى آن فصل كه در باب عشاير حقيقى تبعهى دولت ايران كه آنها مىتوانند سكنى داشته باشند نصف آنها در خاك ايران باشند و نصف آنها در خاك عثمانى ، در اين حالت مىتواند ايران آن خاك عثمانى را متصرف شود و به آنها تعلق يابد و چندى بگذرد دولت ايران آن زمين عثمانى را متصرف شود » . « جواب سفيران - مأمورين دولت ايران ، هيچ بهانه نمىتوانند به دست بياورند . مملكتى را
--> ( 1 ) - لسان الملك سپهر مؤلف كتاب ناسخ التواريخ اصرار نمايندگان روس و انگليس را در توقف سفير ايران حمل بر اين كرده است كه دول روسيه و بريتانيا از ايجاد روابط سياسى و بازرگانى بين ايران و فرانسه خشنود نبودند و مىخواستند به هر نحو كه باشد در مدت توقف ميرزا محمد على خان در استانبول از راه فعاليت سياسى در تهران شاه را به لغو حكم سفارت او در پاريس برانگيزند .